Lögræði og lögráðamenn barna

Um lögræði er fjallað í lögræðislögum, nr. 71/1997. Einstaklingar verða lögráða 18 ára en þá öðlast þeir bæði sjálfræði og fjárræði. Börn eru því ófjárráða til 18 ára aldurs. Lögráðamenn fara með fjárhald barnsins fram að þeim aldri. Lögráðamenn eru foreldrar barns (kynforeldrar eða kjörforeldrar) sem fara með forsjá þess eða aðrir einstaklingar sem hefur verið falin forsjá barns samkvæmt barnalögum, nr. 76/2003 með formlegum samningi staðfestum af sýslumanni. Við skilnað eða samvistarslit foreldra er tekin ákvörðun um hvort þeirra skuli fara með forsjá barna þeirra eða hvort þau skuli eftir sem áður fara sameiginlega með forsjá. Ákvörðunin byggir á samningi foreldra staðfestum af sýslumanni eða úrskurði dómstóla.

Skaðabótaábyrgð lögráðamanns

Lögráðamaður ber ábyrgð á þeim fjármunum barns sem hann hefur umráðarétt yfir samkvæmt lögræðislögum. Lögráðamaður skal ávallt halda fjármunum barns aðgreindum frá eigin fjármunum. Misfari lögráðamaður með fé barns ber hann bótaábyrgð gagnvart barninu.

Fjárhald lögráðamanna

Samkvæmt lögræðislögum ræður barn ekki fé sínu nema lög kveði á um það. Lögráðamaður fer því með fjárhald þeirra fjármuna barns sem það ófjárráða ræður ekki yfir. Umráð lögráðamanns ná þó hvorki til eftirtalins fjár né vaxta og verðbóta af því:

• Þess fjár sem barnið hefur sjálft unnið sér inn (sjálfsaflafé)
• Þess fjár sem barninu hefur verið gefið án skilyrða (gjafafé)
• Þess fjár sem lögráðamaður hefur látið barnið hafa til ráðstöfunar

Fjármunir barns skulu ávaxtaðir eins og best gerist á hverjum tíma. Lögráðamanni ber skylda til að fræða barnið og taka ákvarðanir varðandi fjárhag þess með hagsmuni þess að leiðarljósi. Við ráðstöfun fjármuna barns skal haft samráð við barnið eftir því sem kostur er miðað við þroska þess.

Fjármunir barna

Í lögræðislögum eru fjármunir barna flokkaðir. Mismunandi reglur gilda um meðferð fjármunanna en í grófum dráttum má skipta þeim í þrennt:

• Sjálfsaflafé - það fé sem barnið hefur sjálft unnið sér inn.
• Gjafafé - það fé sem barninu hefur verið gefið.
• Annað fé - annað fé en það sem ofan greinir, til dæmis arfur og alls kyns bótagreiðslur.

Reglur Landsbankans um innlánsreikninga barna

Reglur þessar byggja á almennum reglum sem fram koma í lögræðislögum nr. 71/1997. Innlánsreikningur sem geymir fjármuni barns skal skráður á nafn barnsins. Nafn lögráðamanns skal þó ávallt koma fram á umsókn um stofnun reiknings. Mikilvægt er að fylla ávallt út umsókn um stofnun reiknings.

Stofnun innlánsreiknings ófjárráða barns, yngra en 18 ára

Barn sem er yngra en 12 ára getur ekki stofnað bankareikning án samþykkis lögráðamanns. Frá og með 12 ára aldri getur barn sjálft stofnað innlánsreikning með sjálfsaflafé og/eða gjafafé sínu. Lögráðamaður, gefandi eða atvinnurekendi hefur sömu heimild til stofnunar slíkra reikninga. Þegar um annað fé er að ræða en sjálfsaflafé eða gjafafé skal lögráðamaður undirrita umsókn um stofnun innlánsreiknings.

Ófjárráða verður fjárráða

Þegar einstaklingur verður 18 ára fær hann yfirráð yfir fjármunum sínum. Bankareikningur, sem áður var undir fjárhaldi lögráðamanns, fellur þá undir fjárhald reikningseigandans.

Gjafafé gefið með skilyrðum

Gefandi getur við stofnun innlánsreiknings barns sett fyrirmæli í umsókn um stofnun reikningsins um að einungis lögráðamaður eða lögráðamaður auk barns hafi úttektarheimild. Önnur skilyrði er gefanda ekki heimilt að setja.

Breyting á forsjá

Nauðsynlegt er að tilkynna breytingu á forsjá barns til bankans þar sem barnið er með reikning, enda eru upplýsingar um forsjáraðila ekki aðgengilegar bankanum.

Sjálfsaflafé og gjafafé gefið án skilyrða

Barnið eitt hefur úttektarheimild.

Annað fé

Lögráðamaður einn hefur úttektarheimild.

Önnur fjármálaviðskipti en að framan greinir

Um önnur fjármálaviðskipti barna en að framan greinir, svo sem verðbréfaviðskipti, gilda sambærilegar reglur eftir því sem við getur átt.